Husaria – najlepsza kawaleria świata

Napisany przez Midvith w Bez kategorii | 18 komentarzy

Husaria. Tą nazwę zna niemal każdy Polak. Niemal każdy wie, że Husaria popisała się w wielkiej odsieczy Wiednia, w sumie nie tylko Wiednia, ale całej Europy. Lecz mało kto wie, że można ją zakwalifikować jako najlepszą kawalerię i lekką jazdę świata, mało kto wie, że przez dziesiątki lat Polska lekka jazda – Husaria – nie została pokonana i siała postrach w oczach wrogów, nawet tych, którzy uzbrojeni byli w muszkiety.

Po moim podejściu, często przedstawianym na tym blogu, można domyśleć się, że zwariowałem. A jednak nie… Prawdą jest, iż nie przyznaję się do tego, że jestem Polakiem w czasach dzisiejszych. Wstydzę się tego, że nasz kraj jest krajem cudów, gdzie nic nie może się udać, gdzie politycy niczym nie różnią się od pijaczków z monopolowego… Wstydzę się tego, że nie jesteśmy w stanie nic stworzyć, by świat na to spojrzał zdziwionym okiem (nie licząc wspomnianych cudów, negatywnych oczywiście).

Jednakże duma mnie rozpiera, widząc naszą historię!

Początek Husarii zaznaczony jest na rok 1503, kiedy do Sejm powołał pierwsze husarskie chorągwie, różniące się tym od popularnych chorągwi kopijniczych, że Husaria była jazdą lżejszą, słabiej opancerzoną. Husaria nie tak od razu otrzymała słynne „orle uskrzydlenie”, dopiero z czasem Husaria przekształcała się w trzon polskiej armii, później polsko-litewskiej. Mało, kto wie, że możemy powiedzieć o naszej Husarii wprost – najlepsza kawaleria świata! A toż czemu? Proszę bardzo…

Uzbrojenie i obrazy przedstawiające, cz. I

Uzbrojenie i obrazy przedstawiające, cz. II

W wspomnianym 1503 roku powołano chorągwie husarskie. Poniżej bitwy z udziałem Husarii…

- 1514, bitwa pod Orszą. 26 tysięcy naszych wojsk stanęło na przeciwko około 70 tysiącom wojsk Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Po stronie wojsk polsko-litewskich straty wyniosły około 2 tysięcy, po stronie Księstwa Moskiewskiego około 5-10 tysięcy, dodatkowo wielu jeńców.
- 1531, bitwa pod Obertynem. Bitwa o tereny Pokucia z Hospodarstwem Mołdawskim. Wojska Rzeczpospolitej liczące około 5 tysięcy, przeciwko wojskom Hospodarstwa liczącym ponad 17 tysięcy lekkiej jazdy. „Nasi” zdobyli wszystkie działa.
- 1577, bitwa pod Lubieszewem. Bitwa między Rzeczpospolitą, a zbuntowanym Gdańskiem (a tak się bardzo Gdańszczanie za gorliwych Polaków uważają). Zaledwie około 2 tysiące wojsk Rzeczpospolitej walczyło z około 13 tysiącami obronnymi Gdańska.
- 1588, bitwa pod Byczyną. Wyrównane siły – około 6000 wojsk Rzeczpospolitej, przeciwko około 6500 wojsk Austrii wraz z stronnikami Maksymiliana III Habsburga.
- 1600, bitwa pod Cutrea de Argesz. Starcie armii polskiej pod dowództwem Potockiego, w sile 1450 dusz z siłami wołoskimi w sile 7000 dusz.
- 1601, bitwa pod Kokenhausen. Bitwa pomiędzy I Rzeczpospolitą, a Szwecją. Około 3000 wojsk i 9 dział Rzeczpospolitej przeciwko 5000 wojsk i 17 dział Szwecji.
- 1630, bitwa pod Kircholmem. Około 3000 wojsk Rzeczpospolitej pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza przeciwko 11 tysiącom wojsk Karola IX Sudermańskiego.
- 1610, bitwa pod Kłuszynem. Wielka bitwa między wojskami Rzeczpospolitej, a wojskami Rosyjskimi. Po stronie Rzeczpospolitej około 12 tysięcy dusz, po stronie Rosjan… uwaga… około 36 tysięcy, armia uzbrojona w działa.

- 1621, bitwa pod Chocimiem. Jedna z największych bitew, jeżeli nie największa z udziałem husarii. Jedna z największych bitew swoich czasów. Siły Rzeczpospolitej, Litwy, Kozaków i innych, pod dłonią wybitnych dowódców – Stanisława Lubomirskiego, królewicza Władysława, Piotra Konaszewicz -Sahajdacznego oraz znanego w całej Europie Jana Karola Chodkiewicza (gratulacje przesyłali mu przywódcy z całego świata – papież Paweł V, cesarz Rudolf II Habsburg, król Anglii Jakub I Stuart, a nawet przywódcy z Azji – sułtan Ahmed I i szach perski Abbas I Wielki). Przeciwko nim siły Imperium Osmańskiego, Chanatu Krymskiego, Wołoszczyzny i Mołdawii, pod ręką Dżanibeka Gireja, Kantemira, Ohriliego Hüsejna Paszy oraz słynnego Osmana II. Na przeciw sobie stanęły ogromne wręcz armie – licząca 35 105 dusz armia polsko-litewska, 30 000 dusz armia Kozacka oraz zaopatrzona w 50 dział…
Przeciwko…
Około 125 tysiącom dusz Tureckich, 60 000 dusz tatarskich, 13 tysiącom dusz Mołdawskim, 100 tysiącom czeladzi, około 100 dział i około 15 dział ciężkim.

- 1624, bitwa pod Martynowem. Bitwa pomiędzy Chanatem Krymskim (słynna Orda), a I Rzeczpospolitą. Siły Ordy w tej bitwie nie są znane, lecz przeciwko Chanatowi postawiono w bitwie 5000 zbrojnych.
- 1629, bitwa pod Trzcianą. Wojska I Rzeczpospolitej w sile 1300 husarii, 1200 lekkiej jazdy i 2000 rajtarii przeciwko wojskom Szwecji w sile 4000 jazdy i 5000 piechoty.
- 1644, bitwa pod Ochatowem. Starcie między I Rzeczpospolitą, a Chanatem Krymskim. Siły dowodzone przez Stanisława Koniecpolskiego i Jeremiego Wiśniowieckiego, w liczbie 19 tysięcy dusz, przeciwko siłom dowodzonym przez słynnego Tuhaj-beja w liczbie podobno 20 tysięcy dusz.
- 1673, bitwa pod Chocimiem. Na krańcach Rzeczpospolitej, w dawnym obozie polskim z bitwy w roku 1621, starcie z Imperium Osmańskim. Wojska pod dłonią Jana III Sobieskiego i Michała Kazimierza Radziwiłła przeciwko słynnemu Karze Mustafie. Siły wyrównane – około 30 tysięcy za Rzeczpospolitą oraz Wołoszczyzną przeciwko około 35 tysiącom wojskom Mustafy. Po bitwie około 30 tysięcy żołnierzy Mustafy zginęło lub dostało się do niewoli.
- 1675, bitwa pod Lwowem (inaczej – bitwa pod Lesienicami). Wojska litewsko-polskie, w liczbie 6 tysięcy dusz, przeciwko wojskom Chanatu krymskiego w liczbie około 10 tysięcy dusz.

- 1683, bitwa pod Wiedniem zwana Odsieczą Wiedeńską. Jedna z najsłynniejszych bitew swoich czasów, obrona Europy przez najazdem muzułmanów. Koalicja wojsk polsko-austriacko-niemieckich, w liczbie 70 tysięcy dusz, przeciwko Imperium Osmańskiemu, Chanatowi Krymskiemu (i innym) w liczbie 138 tysięcy dusz. Ostateczna bitwa zatrzymująca najazdy Imperium Osmańskiego na ziemie środkowej Europy, największa armia turecka XVII wieku. Austriacy liczyli na to, że do wojny nie dojdzie… Cóż, przeliczyli się, liczyli również na wojska polskie – w przypadku ataku na Polskę Wiedeń rusza na odsiecz, w przypadku ataku na Austrię, Kraków. Co ciekawe – zapłatę wojskom polskim cesarz i papież wyasygnowali subsydia pieniężne.
Konkretnie nie wiadome było, na co uderzą Turcy – na Polskę, czy w stronę Austrii, dopiero w trakcie podróży w stronę środkowej Europy, w Székesfehérvár zdecydowano, że nastąpi walka o Wiedeń. Już 16 lipca Wiedeń został otoczony. Miasto w tamtych latach było nie lada twierdzą, która posiadała całkiem silne działa. Turcy prowadzili zaciekłe walki o rawelin (swego rodzaju samotny bastion w fortyfikacji miasta), w niecałe dwa miesiące później – 3 września – Turcy zdobywają część fortecy oraz przygotowują się do ogólnego zdobycia miasta. Po organizacji kampanii, 18 lipca Sobieski udał się do Krakowa oraz na Jasną Górę. Dnia 12 września rozpoczęła się bitwa. Co ciekawe część armii Sobieskiego ukryła się w lesie, Turkowie w panice uciekali, gdy nagle z lasu wyszły wojska polskie. Z początku powoli, lecz w parę minut ziemia się trzęsła. Idealnym pokazem umiejętności Sobieskiego był fakt, że ostateczny szturm trwał… pół godziny. Dosłownie około trzydziestu minut i było „pozamiatane”.

A teraz miłe zaskoczenie…

Wszystkie podane wyżej bitwy zostały wygrane przez siły Rzeczpospolitej i sojuszników. Niekiedy przeciwnik posiadał nawet pięciokrotną przewagę! Mimo to, Husaria wraz z innymi oddziałami pokonywała wroga, czyniąc w jego szeregach spustoszenie, zaś samemu tracąc niewiele. Poprzez 122 lata, od 1500 do 1622 roku Husaria była niezwyciężona. W ciągu owych 122 lat husaria nie została pokonana. „Amor Patriae nostra lex!” (Miłość Ojczyzny naszym prawem!) – takie było motto…
Mimo niekiedy kilkukrotnie silniejszych wojsk przeciwnika Husaria doskonale radziła sobie z rozbijaniem szeregów wroga. Mimo niekiedy lepszego uzbrojenia przeciwnika – większej ilości armat, muszkiety – Husaria traciła niewiele, zaś zawsze była w stanie wpaść z wielką siłą w szeregi wroga. Co najmniej dumę może wywrzeć fakt, że podczas bitwy pod Gniewem w 1626, gdzie król szwedzki Gustaw II Adolf zastosował metodę trzech rzędów muszkietów, Husaria po stracie 50 ludzi, gromiła szwedzkie wojska.

Wyposażenie Husarii modyfikowano – jak wspomniałem, „dodano Im skrzydła” dopiero później. W zapiskach wojskowych Husarz był „zaopatrzony” w pancerz, tarczę, drzewo i przyłbicę. Szabla nie była wymieniana jako wyposażenie oczywiste. Później pogrubiony został łuk kirysu, masywniejsze były również szyszaki. Pewnie niektórym może się wydawać, że Husarz był wyposażony do walki jedynie w szablę, ewentualnie drewnianą kopię na początku walki. Otóż Husaria była również w pewnym okresie wyposażana w dwa pistolety umocowane przy siodle, przed pistoletami Husarz miał na wyposażeniu łuk refleksyjny. Prócz tego, w XVI wieku Husaria była „zaopatrzona” w rodzaj długiego miecza – koncerz – który miał długość nawet 180 cm (!). Prócz samego pancerza, pistoletów, mieczy czy szabli, Husaria musiała mieć również „to”, coś… co sprawiało, że była niepokonana przez 122 lata. Otóż konie! Owe konie były typowo polskie, wywodzące się z rasy tarpan, rasa ta została zmieszana z rasami perskimi. Co ciekawe konie te były ogromnie drogie i cenne – były wytrzymałe, zwrotne oraz potrafiły mocno się rozpędzić mając na grzbiecie około 90-100 kilogramów „żelastwa”. Każdy Husar musiał mieć takich koni nawet pięć, pod koniec świetności Husarii koszt pocztu husarskiego był porównywalny do zakupu niewielkiej wsi, ze wszystkim i wszystkimi w środku. Ciekawostką również może być fakt, że do produkcji „uskrzydlenia” używano prawdziwych, orlich piór, lecz nie był to zwyczaj – najczęściej używano kruczych, gęsich, sokolich.

Powolny schyłek Husarii spowodowany był coraz większymi kosztami – jak wspomniałem koszt husarskiego pocztu był równowartością niewielkiej wsi. Wojny oraz bitwy mające miejsce w latach 1648-1667 znacząco nadszarpnęły możliwości Rzeczpospolitej pod kątem armii. Również modyfikowano uzbrojenie husarskie, zmieniając np. zbroję z lekkiej, w ciężką – rajtarską, co wcale nie wychodziło na dobre. Zmiany dotknęły również wojska wewnętrznie – szlachta (w sumie jak to szlachta…) wolała angażować się w politykę oraz w własne interesy. Również swoją rolę odegrała tutaj zmieniająca się historia, z czasem Husaria nie mogła się równać z muszkietami, działami… Husaria była silną stroną przeciwko owym wojskom, uzbrojonym w muszkiety wówczas, gdy prezentowała sobą sporą ilość, w niewielkiej ilości była bezradna. Do powolnego upadku Husarii również przyczynił się trening, porzucono dawne metody, zaś Husaria stawała się coraz bardziej wojskiem przeznaczonym do parad. Ostatecznie w roku 1775 z Sejmu Rzeczypospolitej Husarów przeistoczono w brygady kawalerii narodowej.

Mimo wszystko. Jak każda siła militarna, kiedyś musi nastąpić jej upadek. Jednakże poprzez 122 lata, Husaria siała postrach w oczach tych, którzy mieli nieprzyjemność stania jej na drodze. Za 122 lata nieprzerwanych zwycięstw z udziałem Husarii oraz wspaniałe bitwy, w których pokonywała kilkukrotnie większe armie, Husaria może nazywać się najlepszą jazdą lub najlepszą kawalerią świata.
W moim i nie tylko moim odczuciu…